Baśń o herbie Iławy

Pogoń była daremna, nim się, bowiem Mściwoj o ucieczce brata dowiedział byli już daleko. Uciekający parli wciąż przez puszcze nieprzebytą dopóki konie niosły. Zatrzymali się dopiero na polanie zalanej słońce, pachnącej wonią ziół i lipowym kwieciem nad długim, wijącym się niczym rzeka jeziorem. Tam też postanowiono rozbić obóz aby solidnie wypocząć. Wycieńczonego Bogoboja ułożono pod rozłożystym dębem na niedźwiedziej skórze i przystąpiono do budowy szałasu. Gdy jedni ciosali pnie inni polowali w lesie na zwierzynę, a jeszcze inni łowili w jeziorze ryby i raki. Wnet szałas był gotowy. Rozpalono ogień Bartłomiej zawiesił nad nim kocioł i zaczął warzyć rybią polewkę tak pachnącą i smakowitą, że koczującym z trudem przychodziło kontynuowanie prac. Wnet wrócili myśliwi i zabrali się do pieczenia upolowanej zwierzyny.  W szałasie ustawiono w międzyczasie długi stół z żerdzi a na nim misy z polewką i pieczoną zwierzyną. Wszyscy zbiegli się do jedzenia, gdy Bartłomiej zmartwiony zawołał; Ludzie! Zapomnieliśmy o ławce, na czy spoczniemy przy stole?  Ale tuż zza głów przybyłych rozległ się radosny głos cieśli Gardzienia : - Nie martw się Bartłomieju, jest i ława, nie tylko do siedzenia ale i do spania dobra.

Zakrzyknęli więc wszyscy radośnie : - Jest i ława, jest Iława, jest Iława.

Wniesiono ją ochoczo do szałasu i rozpoczęto posiłek Bogobój zasiadł wraz z innymi do posiłku i oznajmił, że tu zamierza osiąść  a na cześć okrzyku jaki wznieśli „jest i ława” nazywa gród Iława. Jak powiedział tak zrobili. Gdy stanął gród warowny Bogobój miał sen: zjawiła sie Matka Boska z dzieciątkiem w bogatej szacie i koronie, usiadła pośrodku bramy między wierzycami i powiedziała doń – Tu chcę zostać. Zbudził w nocy rzemieślników i o świcie nad bramą umieścił herb Iławy.

Tak powstał gród i jego herb istniejący do dziś.

A wersja historyczna mówi:

• Największy skarb
• Legenda o Łynie i Kirsnie
• Red
• Legenda o Łynie
• Legenda o piekarczyku
• Biały chłop
• O pięknej i mądrej Wilanie